Lợi ích sức khỏe của rễ calamus (thủy xương bồ)

Thân rễ cây calamus (Acorus calamus) là một giống cây cỏ, có tên là bồ bồ, thủy xương bồ, một loại cây họ gần với thạch xương bồ (Acorus gramineus). Cả 2 loại này có thể sử dụng thay thế nhau ở một số bài thuốc. Trong khi thủy xương bồ mọc vùng đầm lầy, trong nước thì thạch xương bồ thường mọc ở mép nước, nơi ẩm thấp ven sông.

Thủy xương bồ được sử dụng lâu đời trong y học Ấn Độ và Trung Quốc. Tại Việt Nam, vị thuốc này cũng được sử dụng trong nhiều thang thuốc chữa ho, hen suyễn…

Theo y học dân gian, thân rễ cây thủy xương bồ có tác dụng giảm đau và chống nhiễm trùng mạnh mẽ, được sử dụng để điều trị:

• Bệnh hen suyễn
• Ung thư
• Trầm cảm
• Tiểu đường
• Đau đầu
• Loét dạ dày
• Nhiều tình trạng bệnh lý khác

Tuy nhiên không có nhiều bằng chứng khoa học chứng minh những tác dụng này của thủy xương bồ. Thay vào đó năm 1968, cục quản lý dược và thực phẩm (FDA) đã công bố tài liệu cho thấy các thảo dược có chứa beta-asarone có nhiều tác dụng phụ với sức khỏe qua đường uống.

Thành phần hóa học

Thân rễ thủy xương bồ chứa rất nhiều hoạt chất bao gồm: tinh dầu, chất đắng, tanin, nhựa, flavonoid. Đặc biệt nó còn chứa beta-asarone có khả năng giảm đau, chống viêm mạnh mẽ nhưng có nguy cơ gây ung thư, gây độc cho gan. Một số ít loài thủy xương bồ ở Bắc Mỹ và Châu Âu chứa hàm lượng ít hóa chất độc hại này trong khi đó một số loài ở khu vực khác có hàm lượng rất cao.

Tinh dầu thủy xương bồ (hay còn gọi là tinh dầu calamus, calamus oil) có mùi thơm đặc trưng, có tính sát trùng và chống viêm. Loại tinh dầu này cũng có tác dụng tăng cường miễn dịch, hỗ trợ chức năng hệ hô hấp. Ngày nay tinh dầu thủy xương bồ thường có mặt trong một số chế phẩm mỹ phẩm với tác dụng: tạo hương, sát khuẩn cho da, tóc…

Một số tác dụng của rễ thủy xương bồ

Trong y học cổ truyền, rễ thủy xương bồ có một số tác dụng như sau:

• Chống viêm: thân rễ thủy xương bồ có đặc tính chống viêm nhờ các thành phần hoạt chất có tác dụng kháng khuẩn mạnh. Chúng được sử dụng để điều trị chứng viêm đường hô hấp, giảm đau khớp và một số bệnh ngoài da.
• Chống co thắt: Thân rễ cây thủy xương bồ có tác dụng làm giãn cơ trơn, giúp giảm co thắt dạ dày hiệu quả. Chúng có mặt trong một số bài thuốc chữa đau bụng, chuột rút, co thắt dạ dày, rối loạn tiêu hóa, giảm cảm giác khó chịu liên quan đến đường tiêu hóa.
• Tác dụng sát khuẩn, chữa lành vết thương: Thủy xương có có đặc tính chống viêm kháng khuẩn với nhiều loại vi khuẩn nhạy cảm. Nó được sử dụng giúp chữa lành vết thương và điều trị nhiễm trùng khoang miệng.
• Thủy xương bồ có tác dụng tăng cường miễn dịch, cải thiện tâm trạng và giảm mệt mỏi.

Theo một số sách ghi chép lại những tác dụng của thủy xương bồ cụ thể dùng qua đường uống để:

• Điều trị các rối loạn tiêu hóa như khó tiêu cấp tính hoặc mạn tính, đầy hơi, viêm loét dạ dày, đau bụng, trị giun, giúp kích thích tiêu hóa và kích thích ăn ngon trong trường hợp chán ăn.
• Tác dụng an thần, làm tăng tiết mồ hôi, dùng trong viêm khớp mạn tính và đột quỵ
• Điều trị hen phế quản
• Nhai nát giúp làm mất mùi thuốc lá và cũng có thể gây ảnh hưởng như một chất kích thích, gây khoái cảm và ảo giác

Mặc dù là vị thuốc đông y nhưng thủy xương bồ nằm trong danh sách các thảo mộc bị cảnh báo không nên sử dụng để đảm bảo an toàn hoặc sử dụng những nguồn nguyên liệu từ thủy xương bồ không chứa thành phần asaron.

Asaron có trong tinh dầu tự nhiên của một số cây thuộc chi xương bồ bao gồm thạch xương bồ và thủy xương bồ. Trong đó thạch xương bồ có chứa từ 0.5-0.8% tinh dầu chủ yếu thành phần asaron, còn thủy xương bồ có chứa 1.5-3.5 % tinh dầu và hợp chất asaron chiếm khoảng 86%.

Thành phần beta-asaron, được công bố gần đây có khả năng gây tổn thương thận, run và co giật. Chúng cũng gây nên các phản ứng mạnh mẽ đường tiêu hóa như buồn nôn, nôn. Nghiên cứu trên chuột cho thấy beta-asaron có độc tính trung bình, mức độ độc tăng lên theo hàm lượng beta-asaron chứa trong đó. Nó cũng gây tác dụng bất lợi trên tim, gan và hệ thần kinh trung ương.

Đặc biệt một nghiên cứu trên động vật kéo dài 2 năm ghi nhận nguy cơ gây đột biến gen, gây ung thư trên động vật tiêu thụ xương bồ trong thời gian dài: chuột có bổ sung vào chế độ ăn tinh dầu xương bồ với các liều 500; 1000; 2500 và 5000 ppm cho thấy có sự ức chế tăng trưởng và xuất hiện u tá tràng ác tính ở chuột sau khi sử dụng 59 tuần với tất cả các liều sử dụng và không ghi nhận u ở nhóm chuột đối chứng không sử dụng tinh dầu xương bồ có chứa beta-asaron.

Chính những báo cáo được ghi nhận nên một số quốc gia đã có những văn bản kêu gọi thận trọng sử dụng dược liệu này hoặc sử dụng những chế phẩm thay thế không có beta-asaron.

• FDA cấm sử dụng các chế phẩm có chứa xương bồ (tinh dầu, dịch chiết) với vai trò là chất phụ gia thực phẩm và thuốc.
• Tại châu Âu, xương bồ nằm trong danh sách các loại gia vị tự nhiên. Tuy nhiên năm 2002-2003 đã bổ sung quy định giới hạn hàm lượng beta-asaron trong thực phẩm, đồ uống có cồn và các sản phẩm thuốc dược liệu là 115 mcg/ngày, tức là khoảng 2 mcg/kg cân nặng/ngày và tiếp tục theo dõi để đánh giá lợi ích / nguy cơ của chúng.
• Tại Việt Nam, năm 2012 cục dược tạm thời dừng cấp số mới và cấp lại cho các chế phẩm có chứa thành phần xương bồ để xem xét hàm lượng beta-asaron an toàn.

Tóm lại: Thủy xương bồ có chứa chất hóa học gây giãn cơ và an thần. Chúng có tác dụng và mang lại nhiều lợi ích sức khỏe. Tuy nhiên các nghiên cứu chỉ ra những tác dụng phụ tiềm ẩn không an toàn đường uống với loại thảo mộc này. Do vậy hãy lưu ý hoặc tham vấn ý kiến của bác sĩ điều trị để có những lời khuyên hữu ích cho sức khỏe của bạn.

Thông tin chi tiết vui lòng liên hệ:

Công ty TNHH Dược Phẩm Nasol Quốc Tế

Hotline: 0387 368 760

Email: info@nasol.com.vn      Web: nasol.com.vn